Osiris' heling: de mythe van dood en wederopstanding in Etienne Lerouxs derde cyclus

Title

Osiris' heling: de mythe van dood en wederopstanding in Etienne Lerouxs derde cyclus

author

Van de Rotte, Clazinus

datePublished

1996

degree

Doctoraalscriptie

publisher

Rijksuniversiteit Leiden

department

Moderne Letterkunde, Nederlands en Afrikaans

contributor

Snyman, H. J.

description

Etienne Leroux ( 1922-1990) kan met recht de mythograaf van de Afrikaanse letterkunde worden genoemd. Reeds in zijn tweede roman, Hilaria, maakt hij, volgens de modernistische traditie, gebruik van verwijzingen naar de antieke mythologie. Deze voorkeur voor mythologie neemt, naar mate zijn oeuvre zich ontwikkelt, alleen maar toe. In de zogenaamde tweede cyclus laat Leroux zien dat zijn belangstelling niet beperkt is tot de Griekse mythe: in Sewe dae by die Silbersteins refereert hij aan de Joodse/Middenoosterse mythologie. Tevens rekt hij het begrip mythe op door bijvoorbeeld de introductie van folkloristische en Bijbelse verwijzingen. Men denke bijvoorbeeld aan het geloof in vampiers en de verwijzing naar het Oudtestamentische zondebokbegrip in Een vir Azazel. Leroux laat zien ook technisch beheer te hebben over mythologische stof wanneer hij in Die derde oog op ingenieuze wijze twee verschillende versies van de Heraclesmythe door elkaar weeft. In de derde cyclus bereikt Leroux als verwijzingskunstenaar een hoogtepunt, maar paradoxaal genoeg zweert hij aan het einde van deze cyclus de mythologie af. De vierde, onvoltooide cyclus ontbeert ten enenmale de frequente verwijzingen naar de mythologie, die zo typerend waren voor zijn oeuvre tot dan toe. In Magersfontein, 0 Magersfontein! (in het vervolg Magersfontein) en Onse Hymie vindt men nog slechts sporadisch verwijzingen en zelfs die zijn dubbelzinnig en moeilijk te duiden. In de onderhavige scriptie ga ik in op de mythologische verwijzingen in de zogenaamde 'derde cyclus'. Deze cyclus omvat de volgende romans: 18-44 (1967), Isis Isis Isis ... 'n Storie van denien vrouwens en 'n reisbeskrywing na binne (1969), (in het vervolg Isis) en Na 'va (1972). In het eerste hoofdstuk bespreek ik Lerouxs denkbeelden over mythologie in het algemeen. Als vertrekpunt neem ik zijn poetica, dat wil zeggen de uitspraken die hij gedaan heeft over zijn literaire werk. (in 1.2) Voor een goed begrip van Lerouxs ideeen over de mythe is het nodig kennis te hebben van zijn twee voornaamste erflaters op dat gebied, C. Jung en K. Kerenyi. Hun gedachtegoed behandel ik in 1.3. en 1 .4. Het tweede hoofdstuk is gewijd aan de mythologische verwijzingen in de derde cyclus en vormt het voornaamste deel van de scriptie. In het bijzonder zal ik ingaan op een soort mythe, namelijk de mythe van dood en wederopstanding, die - naar ik hoop aan te tonen - de centrale mythe van de derde cyclus is. Bij de behandeling hiervan val ik wederom terug op Jung en Kerenyi. Dit hoofdstuk wil geenszins een invenfirisg even van de mythologische verwijzingen in de derde cyclus. Ch. Malan heeft in Misterie van die Alchemis een groot aantal verwijzingen (hoewel ook niet alle) in het werk van Leroux opgespoord en in kaart gebracht. 1 Waar ik 'tekort' mocht schieten, raadplege men Malan. Mijn doe! is om te laten zien dat de mythen van dood en herrijzenis op drie verschillende niveaus gestalte krijgen in de romans: op een individueel, een collectief en een poeticaal niveau. De romans van de derde cyclus zullen op deze drie onderscheiden niveaus besproken worden. In het derde en laatste hoofdstuk ten slotte wil ik enkele conclusies te trekken. Leroux heeft, zoals in de inleiding is opgemerkt, na Na'va de mythologie als referentiepunt afgezworen. In de eerste paragraaf ga ik nader in op wat men de 'ontmythologisering' in Lerouxs werk zou kunnen noemen. (3.1) Vervolgens kom ik terug op zijn poeticale uitspraken, zoals gepresenteerd in het eerste hoofdstuk. (3 .2) De laatste paragraaf is gewijd aan de bespreking van een artikel van E. Botha over het gebruik van de mythe in het oeuvre van Leroux. (3.3) Ik zal haar bevindingen met de mijne vergelijken.

keywords

Leroux, Etienne

18-44, 1967

Isis Isis Isis, 1969

Na'va, 1972

inLanguage

Dutch

fileFormat

84

affiliation

PDF